Subotić: studenti u riziku od gubitka kritičkog mišljenja

Gostovanje mlade učesnice „plenuma” u emisiji „Utisak nedelje”, tokom kojeg je više puta izjavila „ja nemam ime i prezime, ja sam medij”, otvorilo je šira pitanja o odnosu pojedinca i grupe, kao i o posledicama koje prihvatanje kolektivnog identiteta može imati u javnom prostoru. O tim pojavama za „Alo!” je govorila mr Tatjana Subotić, specijalistkinja medicinske psihologije, ukazujući na rizike koji prevazilaze pojedinačni medijski nastup.

„Način na koji komuniciramo u javnom prostoru, bilo verbalno ili neverbalno, direktno utiče na poverenje i kredibilitet koji imamo kada se obraćamo drugima. Anonimnost, odnosno postavljanje sebe u okvir kolektivnog identiteta, sa jedne strane može ukazivati na potrebu za zaštitom, ali istovremeno narušava jasnoću i nije način da se neguje odgovornost u javnom diskursu”, objašnjava Subotić. Ona naglašava da je za zdravu komunikaciju neophodna otvorenost, kao i spremnost da se preuzme odgovornost za izgovoreno.

Prema njenim rečima, problem postaje izraženiji kada kolektivni identitet preraste u obrazac ponašanja. „Kolektivni identitet može biti okidač za ponašanje mase. U psihologiji je odavno poznat fenomen psihologije mase, koji nosi određene rizike. Pre svega, dolazi do procesa deindividuacije – gubitka individualnog mišljenja, jer pojedinac potiskuje sopstvene stavove kako bi se uklopio u grupu”, navodi ona.

Takav proces, dodaje, ima i širi društveni značaj. „Time se otvara i etičko pitanje, jer se smanjuje prostor za kritičko mišljenje. Istovremeno se podstiču polarizacije i sužava prostor za dijalog. A nijedno civilizovano društvo ne može da napreduje bez zdravog i otvorenog dijaloga”, ističe Subotić.

Ona upozorava i na dodatne posledice koje mogu proizaći iz snažne identifikacije sa grupom. „U takvim okolnostima dolazi do dehumanizacije drugih – sve što nije grupa kojoj pripadam postaje ’druga strana’, a drugost se automatski doživljava kao nešto negativno. Istovremeno, emocionalna zaraznost je izraženija, reakcije su brže i manje promišljene, dok povećana sugestibilnost predstavlja dodatni rizik, jer glas grupe dobija autoritet”, zaključuje ona.